Thuisonderwijs Nederland thuiszitter: dit zijn je opties als school niet lukt
Het is misschien wel de meest gegoogelde zin door ouders van thuiszittende jongeren: kan ik mijn kind thuisonderwijs geven?
Het eerlijke antwoord is ingewikkelder dan je hoopt. Thuisonderwijs zoals je het kent uit andere landen bestaat in Nederland niet zomaar. Maar opties zijn er wel. Ze zijn alleen smaller dan de meeste ouders verwachten, en de weg ernaar toe vraagt meer dan een formulier invullen.
Dit artikel legt uit wat er juridisch mogelijk is, welke routes bestaan voor ouders van thuiszittende jongeren en waar je op moet letten.
Thuisonderwijs bestaat niet in de Nederlandse wet
Dit is het eerste wat je moet weten, ook al is het niet prettig om te lezen.
In Nederland bestaat thuisonderwijs niet als officieel onderwijssysteem. Er is geen wetgeving die ouders het recht geeft om hun kind thuis les te geven zoals in bijvoorbeeld België of de Verenigde Staten. Wat wél bestaat zijn vrijstellingen van de leerplicht. En dat is een groot verschil.
Een vrijstelling betekent niet dat jij thuis een volledig onderwijsprogramma mag aanbieden. Het betekent dat jouw kind tijdelijk of permanent niet hoeft te voldoen aan de leerplicht. Wat er daarna gebeurt, welk onderwijs er eventueel wel wordt gevolgd en hoe dat eruit ziet, is per situatie anders.
Dat klinkt misschien als een deur die dicht blijft. Maar het is eerder een deur die op een andere manier opengaat dan je verwacht.
Er is wel een wetsvoorstel in de maak
Voor wie hoopt op verandering: er is een wetsvoorstel Waarborgen Thuisonderwijs in voorbereiding. Dat wetsvoorstel richt zich specifiek op gezinnen die via artikel 5b vrijstelling aanvragen op basis van richtingsbezwaren, en wil kwaliteitseisen stellen aan het onderwijs dat thuis wordt gegeven.
In 2025 en 2026 loopt er een pilot waarbij verschillende vormen van kwaliteitsborging worden getoetst. Dit is een stap richting een wettelijk erkende vorm van thuisonderwijs in Nederland, maar het is er nog niet. En voor ouders van thuiszittende jongeren is artikel 5b sowieso niet de relevante route.
Welke vrijstellingen zijn er voor thuiszittende jongeren
Voor ouders van jongeren die thuiszitten zijn er drie routes die relevant kunnen zijn. Ze verschillen in voorwaarden, procedure en wat ze in de praktijk betekenen voor jouw gezin.
Artikel 5a: vrijstelling op psychische of lichamelijke gronden
Dit is voor de meeste ouders van thuiszittende jongeren de meest relevante route.
Artikel 5a geeft je kind vrijstelling van de leerplicht als het door lichamelijke of psychische redenen niet in staat is om onderwijs te volgen. Denk aan ernstige angstklachten, burn-out, autisme of andere psychische problematiek die deelname aan onderwijs op dit moment onmogelijk maakt.
Voor deze vrijstelling heb je een verklaring nodig van een onafhankelijke arts, in de meeste gevallen een GGD-arts aangewezen door de gemeente. Je vraagt de vrijstelling aan bij de leerplichtambtenaar van jouw gemeente, vóór 1 juli voor het komende schooljaar. De vrijstelling geldt voor één jaar en moet daarna worden vernieuwd.
Belangrijk: artikel 5a is géén toestemming om zelf thuis les te geven. Het is een erkenning dat onderwijs op dit moment niet haalbaar is.
Lees hier de blog : Vrijstelling leerplicht aanvragen: wat je moet weten als ouder van een thuiszitter
Artikel 11d: vrijstelling van voltijdse leerplicht bij ziekte
Minder bekend maar zeker relevant: artikel 11d geeft vrijstelling van de voltijdse leerplicht bij ziekte. Dit kan worden gebruikt als jouw kind wel naar school kan, maar niet fulltime.
School en ouders maken dan samen afspraken over een aangepast onderwijsprogramma. Dat kan betekenen dat je kind een paar uur per week naar school gaat en de rest thuis doorbrengt, of dat er een combinatie wordt gezocht van school en andere begeleiding.
Dit is een flexibelere route dan artikel 5a en verdient meer aandacht dan hij krijgt. Vraag bij de school of de leerplichtambtenaar of dit voor jouw situatie een optie is.
Artikel 11g: vrijstelling in bijzondere omstandigheden
Artikel 11g biedt vrijstelling in bijzondere omstandigheden die school tijdelijk onmogelijk maken. Dit is een minder gebruikte route en de voorwaarden zijn strenger. Maar het bestaat en het kan in specifieke situaties relevant zijn.
Voor meer informatie over artikel 11g kun je terecht bij de leerplichtambtenaar van jouw gemeente of een onderwijsconsulent.
Wat als je toch thuis les wilt geven ?
Sommige ouders willen niet alleen een vrijstelling maar willen actief bijdragen aan de ontwikkeling van hun kind thuis. Dat is begrijpelijk. En het is ook mogelijk, al zijn er grenzen aan wat formeel mag.
Online/afstandsonderwijs
Er zijn in Nederland online scholen en instellingen die onderwijs op afstand aanbieden aan jongeren die niet naar een reguliere school kunnen. Dit zijn geen erkende scholen in de zin van de Leerplichtwet, maar ze kunnen wel een zinvolle aanvulling zijn als jouw kind een vrijstelling heeft en toch bezig wil blijven met leren.
Let op: het volgen van online onderwijs vervangt niet de leerplicht. Je kind heeft daarvoor nog steeds een vrijstelling nodig.
Particulier onderwijs
Er zijn particuliere scholen in Nederland die niet onder de reguliere leerplichtwet vallen. Deze scholen zijn niet door de overheid erkend en geven geen officieel diploma. Maar ze kunnen voor sommige jongeren een tussenoplossing bieden: een veilige omgeving met structuur en begeleiding, zonder de druk van een reguliere school.
De kosten van particulier onderwijs zijn voor eigen rekening en kunnen aanzienlijk zijn. Informeer altijd goed wat de school biedt, wat de aanpak is en wat het kost voordat je een beslissing maakt.
Zelf lesgeven thuis
Als jouw kind een vrijstelling heeft op basis van artikel 5a, is er geen formele verplichting om een onderwijsprogramma te volgen. Maar dat wil niet zeggen dat je niets kunt doen.
Veel ouders kiezen er in deze periode voor om hun kind op een laagdrempelige manier bezig te houden met leren: een uurtje rekenen, lezen, een creatief project. Niet als vervanging van school maar als manier om de dag structuur te geven en het leren niet volledig los te laten.
Er is geen vaste methode of curriculum dat je moet volgen. Wat telt is wat jouw kind op dit moment aankan.
Waar je op moet letten
De weg naar thuisonderwijs of een vrijstelling is niet makkelijk. En er zijn een paar dingen die ouders regelmatig verkeerd inschatten.
Artikel 5b is voor de meeste thuiszitters niet de juiste route
Artikel 5b, de vrijstelling op basis van richtingsbezwaren, wordt soms gezien als een makkelijkere manier om je kind thuis te houden. Maar deze route heeft een harde voorwaarde: je kind mag in het voorafgaande jaar niet ingeschreven zijn geweest op een school, ook niet als het kind zelf nooit een dag naar die school is gegaan.
Voor ouders van jongeren die al op school hebben gezeten, is artikel 5b dus gesloten. Probeer je het toch, dan loop je het risico op een afwijzing en een ingewikkeld juridisch traject.
Een vrijstelling lost niet alles op
Een vrijstelling geeft lucht. Maar het is geen eindpunt. De gemeente en de leerplichtambtenaar blijven betrokken. Er wordt verwacht dat je blijft nadenken over wat er nodig is voor de ontwikkeling van je kind. En de vrijstelling moet elk jaar opnieuw worden aangevraagd.
Gebruik de periode van de vrijstelling om bij te komen, maar ook om te werken aan wat er daarna komt. Hoe beter je dat doet, hoe sterker je staat als de vrijstelling afloopt.
Documenteer alles
Welke gesprekken zijn er geweest? Wat is er geprobeerd? Wat heeft school gedaan of juist nagelaten? Een heldere tijdlijn is bij elke aanvraag en elk bezwaar goud waard. Begin er vandaag mee als je dat nog niet hebt gedaan.
Er is geen makkelijke route, maar er is wel een route
Thuisonderwijs in Nederland is geen recht maar een uitzondering. De regels zijn strak en de procedures kosten tijd en energie die je misschien niet hebt.
Maar er zijn opties. Artikel 5a voor jongeren die door psychische of lichamelijke redenen niet kunnen deelnemen aan onderwijs. Artikel 11d voor jongeren die deeltijd wel kunnen. Online onderwijs en particuliere scholen als aanvulling. En zelf bezig blijven met leren als de vrijstelling eenmaal geregeld is.
Wil je meer weten over hoe je een vrijstelling aanvraagt en wat de procedure inhoudt? Lees dan ook het artikel over vrijstelling leerplicht aanvragen.
En wil je weten wat je rechten zijn als school of gemeente niet meewerkt? Bekijk dan het Leerplicht Pakket met kant-en-klare brieven en templates voor de moeilijkste situaties.
👉 Bekijk het Leerplicht Pakket
👉 Vrijstelling leerplicht aanvragen: wat je moet weten als ouder van een thuiszitter
