HSP en thuiszitten: als school steeds te veel wordt

Je kind komt thuis van school en is op.

Geen zin om te praten. Eerst naar de kamer. Rust. Stilte. Misschien boos om iets kleins, huilen of helemaal nergens meer toe komen.

De volgende ochtend begint het opnieuw.

Voor jongeren die sterk gevoelig zijn voor prikkels, sfeer en spanning kan een schooldag veel energie kosten. Drukke gangen, geluiden, veel mensen, onverwachte veranderingen en sociale spanning kunnen zich gedurende de dag opstapelen.

Sommige jongeren herstellen na school weer. Bij anderen wordt de belasting steeds groter.

Tot school niet meer lukt.

Op deze pagina lees je hoe hoogsensitiviteit kan meespelen bij thuiszitten, welke signalen je kunt herkennen en wat thuis en op school kan helpen.

Inhoud

  • Wat bedoelen we met HSP?

  • Waarom school te veel kan worden

  • Signalen die je kunt herkennen

  • Wat je thuis kunt doen

  • Wat school kan aanpassen

  • Wanneer verder kijken belangrijk is

  • Terug naar school

Wat bedoelen we met HSP?

HSP staat voor Highly Sensitive Person. In onderzoek wordt meestal gesproken over sensory processing sensitivity.

Daarmee wordt een eigenschap bedoeld waarbij iemand sterker kan reageren op prikkels en ervaringen en informatie uitgebreid verwerkt.

HSP is geen officiële diagnose.

Dat is belangrijk, omdat klachten als overprikkeling, vermoeidheid, angst of vastlopen op school ook andere oorzaken kunnen hebben.

Denk bijvoorbeeld aan ADHD, autisme, angst, langdurige stress, slaapproblemen of een combinatie daarvan.

Kijk daarom altijd naar je kind als geheel en niet alleen naar het label HSP.

Waarom school te veel kan worden

Een middelbare school is een drukke omgeving.

Je kind krijgt te maken met:

  • volle lokalen;

  • pratende leerlingen;

  • schoolbellen;

  • drukke gangen;

  • steeds wisselende docenten;

  • leswisselingen;

  • pauzes en kantines;

  • deadlines;

  • onverwachte roosterwijzigingen;

  • sociale verwachtingen.

Voor een jongere die sterk gevoelig is voor prikkels kan die belasting sneller oplopen.

Het hoeft niet één geluid of één gebeurtenis te zijn.

Vaak is het de optelsom.

Een drukke busreis. Een volle gang. Een toets. Een docent die geïrriteerd reageert. Een ruzie tussen vrienden. Daarna nog huiswerk.

Aan het einde van de dag is de rek eruit.

Wanneer herstel niet meer genoeg is

In het begin lukt het misschien nog om na school te herstellen.

Je kind trekt zich terug, zet een koptelefoon op of wil een tijdje niemand spreken.

Maar als iedere schooldag meer energie kost dan je kind kan herstellen, kan de vermoeidheid zich opstapelen.

Dan zie je bijvoorbeeld:

  • steeds meer moeite met opstaan;

  • huilen of boosheid voor school;

  • buikpijn of hoofdpijn;

  • lessen overslaan;

  • na school uren moeten bijkomen;

  • steeds vaker zeggen dat school te druk is;

  • uiteindelijk helemaal niet meer gaan.

Thuisblijven geeft dan tijdelijk rust.

Maar hoe langer school wegvalt, hoe groter de stap terug kan worden.

Signalen die je kunt herkennen

Niet iedere gevoelige jongere reageert hetzelfde.

Je kunt bijvoorbeeld merken dat je kind:

Na school volledig leeg is

Op school lijkt het misschien redelijk te gaan, maar thuis komt alles eruit.

Je kind wil stilte, trekt zich terug of reageert veel emotioneler dan je verwacht.

Drukke plekken vermijdt

De kantine, aula, gangen of schoolfeesten worden steeds vaker gemeden.

Je kind kiest liever een rustige plek.

Sterk reageert op bepaalde prikkels

Geluid, fel licht, geuren, drukte of lichamelijk contact kunnen sneller als vervelend of overweldigend worden ervaren.

Veel merkt van sfeer en spanning

Een boze docent, ruzie in de klas of spanning binnen een vriendengroep kan je kind lang bezighouden.

Veel tijd nodig heeft om te herstellen

Na een drukke dag is één rustig uurtje niet altijd voldoende.

Soms heeft je kind de hele avond nodig voordat de spanning zakt.

Veel piekert

Gesprekken en gebeurtenissen worden achteraf opnieuw bekeken.

“Had ik dat anders moeten zeggen?”

“Waarom keek die docent zo?”

“Wat bedoelde zij daarmee?”

Slechter slaapt

De dag blijft nog lang doorgaan in het hoofd, waardoor inslapen moeilijker wordt en vermoeidheid verder kan oplopen.

Steeds vaker lichamelijke klachten heeft rond school

Stress en overbelasting kunnen samengaan met klachten zoals hoofdpijn, buikpijn of misselijkheid.

Wanneer klachten aanhouden of ernstig zijn, is het belangrijk om ook medisch te laten beoordelen wat er speelt.

Wat kun je thuis doen?

Zorg eerst voor herstel

Wanneer je kind volledig overbelast is geraakt, hoeft thuis niet meteen gevuld te worden met schoolwerk en afspraken.

Geef ruimte om tot rust te komen.

Dat betekent niet maandenlang niets doen. Wel eerst voldoende rust creëren om weer te kunnen kijken wat haalbaar is.

Houd een eenvoudig ritme

Probeer een paar vaste punten vast te houden:

  • ongeveer dezelfde tijd opstaan;

  • aankleden;

  • vaste eetmomenten;

  • dagelijks naar buiten;

  • een rustig moment voor schoolwerk;

  • een redelijke bedtijd.

Structuur geeft voorspelbaarheid zonder dat iedere minuut gepland hoeft te worden.

Zoek uit welke prikkels vooral lastig zijn

Niet iedere prikkel hoeft verminderd te worden.

Vraag je kind:

  • Wanneer wordt school te veel?

  • Welke plek is het moeilijkst?

  • Welke lessen kosten veel energie?

  • Welke momenten gaan juist goed?

  • Wat helpt wanneer je merkt dat het oploopt?

Hoe specifieker je dit weet, hoe gerichter je aanpassingen kunt vragen.

Praktische hulpmiddelen bij overprikkeling

Wanneer duidelijker wordt welke prikkels je kind vooral uitputten, kun je kijken of een praktisch hulpmiddel iets van die belasting kan verminderen.

Bij gevoeligheid voor geluid kan bijvoorbeeld een noise-cancelling koptelefoon of geluidsdempende oordoppen helpen. Bij lichamelijke onrust kan een verzwaringsdeken of warmtekussen prettig zijn. En wanneer onverwachte afspraken veel spanning geven, kan een eenvoudige weekplanner juist meer rust geven.

Een hulpmiddel lost de oorzaak van het thuiszitten niet op. Het kan wel helpen om bepaalde prikkels tijdelijk te verminderen, waardoor er meer ruimte ontstaat voor herstel.

Begin daarom niet met allerlei producten tegelijk. Kijk eerst naar de prikkel waar je kind op dit moment het meeste last van heeft en probeer daar één passend hulpmiddel bij.

→ Bekijk de 10 beste hulpmiddelen voor HSP-jongeren die thuiszitten

Wat kan school aanpassen?

Een prikkelarme school bestaat meestal niet.

Maar kleine aanpassingen kunnen wel verschil maken.

Denk bijvoorbeeld aan:

  • een rustige plek tijdens pauzes;

  • eerder een lokaal binnen mogen;

  • tijdelijk een rustiger rooster;

  • één vast aanspreekpunt;

  • pauzemogelijkheden gedurende de dag;

  • een rustige plek om zelfstandig te werken;

  • veranderingen vooraf aankondigen;

  • afspraken over drukke momenten zoals leswisselingen;

  • stap voor stap uitbreiden bij terugkeer.

Sommige jongeren hebben baat bij een koptelefoon of gehoorbescherming op bepaalde momenten, mits dat veilig en praktisch is binnen school.

Vraag vooral niet simpelweg om “minder prikkels”.

Beschrijf concreet welke situatie vastloopt en wat mogelijk zou helpen.

Niet alles hoeft HSP te zijn

Dit is een belangrijk punt.

Wanneer je kind langdurig thuiszit, extreem uitgeput raakt of steeds minder kan verdragen, is het verstandig om breder te kijken.

Overprikkeling kan namelijk ook voorkomen bij bijvoorbeeld:

  • ADHD;

  • autisme;

  • angst;

  • somberheid;

  • langdurige stress;

  • slaapproblemen;

  • lichamelijke klachten.

Soms spelen meerdere dingen tegelijk.

Bespreek aanhoudende zorgen daarom met school en zo nodig met de huisarts of een passende jeugdprofessional.

Terug naar school

Terugkeer hoeft niet meteen een volledig rooster te betekenen.

Begin bij de momenten die het meest haalbaar zijn.

Bijvoorbeeld:

  • één rustige les;

  • een kort dagdeel;

  • binnenkomen nadat de grootste drukte voorbij is;

  • werken in een rustige ruimte;

  • eerst contact met één vertrouwde medewerker.

Bouw pas verder wanneer je kind voldoende herstelt van de huidige stap.

Kijk daarbij niet alleen naar aanwezigheid.

Kijk ook naar:

  • spanning vooraf;

  • vermoeidheid achteraf;

  • slapen;

  • lichamelijke klachten;

  • hoeveel hersteltijd nodig is;

  • of je kind de volgende dag opnieuw kan gaan.

Terug naar school na thuiszitten door overprikkeling

Gratis Overprikkelingskaart

Breng in kaart welke prikkels veel energie kosten, welke signalen je ziet en wat je kind helpt.

Download de Overprikkelingskaart gratis hieronder.

Tot slot

Een jongere die gevoelig is voor prikkels hoeft niet te leren om simpelweg “harder” te worden.

Maar het doel kan ook niet zijn om iedere prikkel uit het leven te verwijderen.

De kunst is om te ontdekken waar de belasting te groot wordt, welke vaardigheden je kind kan ontwikkelen en welke aanpassingen werkelijk nodig zijn.

Zo ontstaat stap voor stap weer ruimte voor school.

Niet door alles weg te halen.

Wel door het haalbaarder te maken.