Sociale angst en thuiszitten: als school te spannend wordt

Je kind durft steeds minder.

Niet voor de klas presenteren. Niet alleen door de gang lopen. Niet eten in de kantine. Niet iets vragen aan een docent. Soms zelfs niet meer het schoolgebouw in.

Bij sociale angst is de angst om bekeken, beoordeeld of afgewezen te worden zo groot dat gewone schoolsituaties enorm spannend kunnen voelen.

Thuisblijven geeft dan tijdelijk rust.

Maar hoe langer je kind sociale situaties vermijdt, hoe groter de stap terug naar school kan worden.

Op deze pagina lees je hoe sociale angst kan bijdragen aan thuiszitten, welke signalen je kunt herkennen en wat thuis en op school kan helpen.

Inhoud

• Waarom sociale angst kan leiden tot thuiszitten

• Signalen die je kunt herkennen

• De rol van social media

• Wat je thuis kunt doen

• Wat school kan aanpassen

• Wanneer hulp nodig is

• Terug naar school

Waarom sociale angst kan leiden tot thuiszitten

De middelbare school zit vol momenten waarop je kind gezien wordt.

Een antwoord geven in de klas. Langs een groep leerlingen lopen. Samenwerken. Eten waar anderen bij zijn. Een presentatie geven. Een docent aanspreken.

Voor een jongere met sociale angst kunnen zulke situaties gedachten oproepen als:

“Straks zeg ik iets doms.”

“Iedereen ziet dat ik zenuwachtig ben.”

“Ze vinden me raar.”

“Straks lachen ze me uit.”

De angst kan lichamelijk heel sterk voelen.

Denk aan:

• hartkloppingen;

• trillen;

• zweten;

• misselijkheid;

• rood worden;

• duizeligheid;

• een dichtgeknepen gevoel in de keel.

Je kind weet misschien rationeel dat niet iedereen voortdurend kijkt.

Maar op het moment zelf voelt het gevaar echt.

Vermijden geeft rust, maar houdt angst in stand

Wanneer je kind een presentatie overslaat, voelt dat eerst als opluchting.

Hetzelfde geldt voor thuisblijven op een spannende schooldag.

Die opluchting maakt vermijden aantrekkelijk.

Maar je kind krijgt daardoor minder kansen om te ervaren dat een sociale situatie misschien wél te verdragen is.

Langzaam kan de wereld steeds kleiner worden.

Eerst geen presentaties.

Dan geen kantine.

Dan geen groepslessen.

En uiteindelijk helemaal niet meer naar school.

Signalen die je kunt herkennen

Sociale angst is meer dan verlegen zijn.

Je kunt bijvoorbeeld merken dat je kind:

Heel bang is voor het oordeel van anderen

Je kind denkt lang na over wat anderen van kleding, uiterlijk, stem of gedrag vinden.

Situaties met aandacht vermijdt

Presentaties, mondelinge beurten, gym, feestjes of gesprekken met onbekenden worden zoveel mogelijk ontweken.

Eindeloos piekert na sociale momenten

Een klein gesprek wordt uren teruggespeeld.

“Waarom zei ik dat?”

“Ze vonden me vast stom.”

“Had ik maar niks gezegd.”

Lichamelijk ziek wordt voor school

Buikpijn, misselijkheid, hoofdpijn of trillen kunnen vooral ontstaan rondom spannende sociale situaties.

Niet graag alleen ergens naar binnen gaat

Je kind wil dat jij meegaat, wacht buiten tot iemand bekend is gearriveerd of vermijdt een plek helemaal.

Zich terugtrekt van vrienden

Ook contacten die vroeger goed gingen kunnen steeds spannender worden.

Heel voorzichtig communiceert

Een berichtje versturen kan meerdere keren worden herschreven. Bellen of een voicebericht sturen voelt soms nog moeilijker.

Welke rol speelt social media?

Social media kan sociale angst versterken, maar dat hoeft niet bij iedere jongere zo te zijn.

Sommige jongeren voelen druk rond:

• foto's waarop ze staan;

• reacties en likes;

• buitengesloten worden uit groepsapps;

• zien wat anderen zonder hen doen;

• bang zijn dat iets wordt doorgestuurd;

• zichzelf vergelijken met anderen.

Tegelijk kan online contact voor sommige jongeren juist makkelijker zijn dan face-to-face contact.

Kijk daarom niet alleen naar hoeveel tijd je kind online doorbrengt.

Vraag vooral:

Wat doet social media met hoe je je voelt?

Wat kun je thuis doen?

Neem de angst serieus zonder alles over te nemen

Zeg liever niet:

“Er is toch niks om bang voor te zijn.”

De angst voelt voor je kind wél echt.

Maar voorkom ook dat je automatisch iedere spannende situatie volledig wegneemt.

Het doel is uiteindelijk dat je kind weer leert omgaan met spanning.

Maak de stap klein

Van maanden thuiszitten meteen naar een volle schooldag is enorm.

Begin bijvoorbeeld met:

• kort naar buiten;

• een kleine boodschap;

• iemand begroeten;

• even langs school rijden;

• een gesprek met één vertrouwde medewerker.

De precieze opbouw hangt af van hoe ernstig de angst is en welke begeleiding je kind krijgt.

Praat voorzichtig over social media

Maak de telefoon niet automatisch de schuldige.

Vraag bijvoorbeeld:

• Wanneer voelt social media fijn?

• Wanneer maakt het je onzeker?

• Zijn er accounts waar je je slechter door voelt?

• Geeft een groepsapp stress?

• Zou tijdelijk iets minder gebruik helpen?

Zoek samen naar een balans.

Wat kan school aanpassen?

School kan sociale situaties niet volledig verwijderen. Uiteindelijk moet je kind weer leren functioneren ondanks spanning.

Maar tijdelijke aanpassingen kunnen terugkeer wel haalbaarder maken.

Denk bijvoorbeeld aan:

• één vast aanspreekpunt;

• eerst een rustige ingang gebruiken;

• tijdelijk niet presenteren voor een grote groep;

• presentaties geleidelijk opbouwen;

• beginnen in een kleine of vertrouwde les;

• een rustige plek tijdens pauzes;

• vooraf duidelijkheid over groepsopdrachten;

• een aangepast rooster tijdens de opbouw.

Het doel is niet dat moeilijke situaties voor altijd verdwijnen.

Het doel is ze weer stap voor stap mogelijk maken.

Wanneer professionele hulp nodig is

Wanneer sociale angst het dagelijks leven duidelijk beperkt of ervoor zorgt dat je kind niet meer naar school gaat, is het verstandig professionele hulp te zoeken.

Bespreek dit bijvoorbeeld met de huisarts of jeugdarts.

Behandeling richt zich vaak op het stap voor stap aangaan van situaties die angst oproepen en het leren omgaan met angstige gedachten.

Wacht niet totdat je kind vrijwel nergens meer naartoe durft.

Terug naar school met sociale angst

Een goede terugkeer begint klein en voorspelbaar.

Een eerste stap kan bijvoorbeeld zijn:

• kennismaken met een vaste begeleider;

• buiten lestijd kort naar school gaan;

• één vertrouwde les volgen;

• tijdelijk een rustige pauzeplek gebruiken;

• starten met een kort dagdeel.

Daarna kan de uitdaging geleidelijk groter worden.

Het is normaal dat daarbij spanning ontstaat.

Het doel is niet wachten tot je kind helemaal geen angst meer voelt.

Het doel is dat de angst klein genoeg wordt om tóch weer stappen te kunnen zetten.

Terug naar school na thuiszitten door sociale angst

Tot slot

Sociale angst kan ervoor zorgen dat een gewone schooldag voelt alsof je kind voortdurend wordt bekeken en beoordeeld.

Thuisblijven geeft tijdelijk veiligheid, maar kan de angst uiteindelijk groter maken.

Daarom helpt alleen pushen meestal niet.

Maar alles vermijden evenmin.

De weg terug zit ertussenin:

begrijpen waar je kind bang voor is, passende hulp zoeken en stap voor stap opnieuw oefenen met school en sociale situaties.