Perfectionisme bij jongeren: wanneer hoge eisen leiden tot faalangst en thuiszitten
Je kind haalt goede cijfers, maar is nooit tevreden. Een acht voelt als een mislukking. Een kleine fout zorgt voor tranen of boosheid. Huiswerk duurt uren, omdat alles perfect moet zijn. Of juist het tegenovergestelde gebeurt: je kind begint nergens meer aan, omdat het bang is dat het toch niet goed genoeg zal zijn.
Perfectionisme lijkt soms een positieve eigenschap. Toch kan het een enorme druk veroorzaken. Wanneer een jongere alleen tevreden is als alles foutloos verloopt, kan iedere schooldag voelen als een examen. Uiteindelijk kan die druk zo groot worden dat school vermijden veiliger voelt dan nog langer proberen.
Op deze pagina lees je hoe perfectionisme ontstaat, waarom het vaak samengaat met faalangst en wat ouders en school kunnen doen om de druk te verminderen.
Op deze pagina
Wat is perfectionisme?
Hoe herken je perfectionisme?
Waarom kan perfectionisme leiden tot thuiszitten?
Waardoor ontstaat perfectionisme?
Wat kun je als ouder doen?
Wat kan school doen?
Wanneer is professionele hulp nodig?
Veelgestelde vragen
Wat is perfectionisme?
Perfectionisme betekent dat een jongere extreem hoge eisen aan zichzelf stelt. Fouten maken voelt niet als een normaal onderdeel van leren, maar als bewijs dat hij of zij niet goed genoeg is.
Veel jongeren met perfectionisme zijn niet op zoek naar een goed resultaat. Ze willen het perfecte resultaat. Alles daaronder voelt als falen.
Dat zie je bijvoorbeeld bij:
schoolwerk dat eindeloos wordt verbeterd
paniek bij een klein foutje
uren leren voor een toets
niet durven beginnen aan opdrachten
voortdurend twijfelen aan eigen werk
Perfectionisme wordt vaak verward met ambitie. Er is echter een belangrijk verschil.
Een ambitieuze jongere wil graag groeien en leren.
Een perfectionistische jongere is vooral bang om fouten te maken.
Juist daarom gaat perfectionisme vaak samen met faalangst.
Lees ook Faalangst bij kinderen en jongeren: signalen, oorzaken en wat je kunt doen.
Hoe herken je perfectionisme?
Perfectionisme ziet er niet bij iedere jongere hetzelfde uit.
Sommigen werken extreem hard.
Anderen stellen alles uit.
De oorzaak is vaak hetzelfde: de angst dat het niet goed genoeg zal zijn.
Je kind begint niet aan opdrachten
Hoe vreemd het ook klinkt, perfectionisme kan ervoor zorgen dat een jongere juist niets doet.
Wanneer een opdracht nooit perfect zal worden, voelt niet beginnen veiliger.
Je kind blijft verbeteren
Een verslag is eigenlijk af.
Toch verandert je kind nog woorden, zinnen en lay-out.
Niet omdat het nodig is, maar omdat het nooit goed genoeg voelt.
Je kind raakt overstuur van kleine fouten
Een typefout.
Een vergeten antwoord.
Een onvoldoende.
Waar een ander verder gaat, blijft jouw kind ermee rondlopen.
Je kind vraagt voortdurend om bevestiging
"Is dit goed?"
"Heb ik dit goed gedaan?"
"Weet je het zeker?"
De geruststelling helpt vaak maar even. Daarna komt dezelfde twijfel terug.
Je kind is nooit tevreden
Zelfs een hoog cijfer geeft maar kort een goed gevoel.
Vrij snel verschuift de aandacht weer naar de volgende prestatie.
Je kind vergelijkt zichzelf voortdurend
Perfectionistische jongeren kijken vaak naar wat anderen beter doen.
Daardoor voelen hun eigen prestaties nooit voldoende.
Waarom kan perfectionisme leiden tot thuiszitten?
In het begin lijkt perfectionisme soms juist een voordeel.
Je kind leert hard.
Levert opdrachten op tijd in.
Haalt goede cijfers.
Maar ondertussen groeit de druk.
Iedere toets moet goed.
Iedere opdracht perfect.
Iedere fout voelt als een mislukking.
Na verloop van tijd kost dat zoveel energie dat school niet meer voelt als een plek om te leren, maar als een plek waar voortdurend gepresteerd moet worden.
Sommige jongeren raken hierdoor volledig uitgeput.
Anderen ontwikkelen steeds meer faalangst.
Weer anderen vermijden school omdat de druk ondraaglijk is geworden.
Juist daarom zien we perfectionisme regelmatig terug bij jongeren die langdurig thuiszitten.
Lees ook Cognitieve faalangst bij jongeren en Toetsangst bij jongeren.
Waardoor ontstaat perfectionisme?
Er is meestal niet één oorzaak.
Vaak spelen meerdere factoren tegelijk een rol.
Denk aan:
hoge verwachtingen van zichzelf
bang zijn om anderen teleur te stellen
veel complimenten krijgen voor prestaties
negatieve ervaringen met fouten
voortdurend vergelijken met klasgenoten
prestatiedruk op school
sociale media
weinig zelfvertrouwen
Ook jongeren met hoogbegaafdheid, ADHD, autisme of HSP kunnen perfectionistische trekken ontwikkelen.
Dat betekent niet dat perfectionisme altijd bij deze kenmerken hoort. Wel kan het de druk vergroten.
Wat kun je als ouder doen?
Leg de nadruk niet alleen op resultaten
Vraag niet als eerste welk cijfer je kind heeft gehaald.
Vraag bijvoorbeeld:
"Waar ben je vandaag trots op?"
"Wat heb je geleerd?"
"Wat vond je lastig?"
Zo verschuift de aandacht van presteren naar ontwikkelen.
Laat zien dat fouten normaal zijn
Praat ook over je eigen fouten.
Niet om jezelf naar beneden te halen, maar om te laten zien dat fouten maken bij het leven hoort.
Help je kind realistische doelen stellen
Perfect bestaat niet.
Bespreek samen wanneer iets goed genoeg is.
Dat voorkomt dat opdrachten eindeloos worden aangepast.
Let op je eigen verwachtingen
Veel ouders bedoelen het goed.
Toch kunnen uitspraken als:
"Jij kunt echt een negen halen."
onbedoeld extra druk geven.
Probeer vooral inzet, doorzettingsvermogen en groei te waarderen.
Bewaak de balans
School is belangrijk.
Maar rust, ontspanning, sport, hobby's en sociale contacten zijn minstens zo belangrijk voor een gezonde ontwikkeling.
Wat kan school doen?
Ook school kan perfectionisme versterken of juist verminderen.
Geef ruimte om fouten te maken
Laat merken dat fouten onderdeel zijn van leren.
Niet iedere opdracht hoeft perfect te zijn.
Geef duidelijke verwachtingen
Wanneer een opdracht onduidelijk is, vullen perfectionistische jongeren de lat vaak zelf veel te hoog in.
Kijk verder dan cijfers
Vraag ook hoeveel tijd een opdracht heeft gekost.
Een hoog cijfer zegt niet altijd dat het goed gaat.
Let op overbelasting
Wanneer een leerling voortdurend overwerkt raakt, is het verstandig om samen te kijken hoe de druk verminderd kan worden.
Lees ook Wat kan school doen bij een leerling met faalangst?
Wanneer is professionele hulp nodig?
Zoek hulp wanneer perfectionisme ervoor zorgt dat je kind:
niet meer aan opdrachten begint
voortdurend vastloopt op school
slecht slaapt door piekeren
extreem veel stress ervaart
steeds negatiever over zichzelf praat
school gaat vermijden
thuis komt te zitten
De huisarts of jeugdarts kan samen met jullie bekijken welke ondersteuning passend is.
Praktische hulpmiddelen
Sommige jongeren hebben baat bij hulpmiddelen die helpen om overzicht te creëren en de druk te verminderen.
Bekijk ook:
10 beste hulpmiddelen voor jongeren met faalangst die thuiszitten.
Dit artikel bevat affiliate links naar Bol.com. Wanneer je via een van deze links iets koopt, ontvangt Thuiszitterskompas.nl mogelijk een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.
Veelgestelde vragen
Is perfectionisme altijd slecht?
Nee. Hoge doelen kunnen motiveren. Perfectionisme wordt een probleem wanneer fouten maken onmogelijk voelt en de druk te groot wordt.
Kan perfectionisme leiden tot faalangst?
Ja. Jongeren die alleen tevreden zijn met perfectie ontwikkelen vaak angst om fouten te maken. Daardoor kunnen faalangst en perfectionisme elkaar versterken.
Waarom stelt mijn kind alles uit?
Uitstelgedrag is niet altijd luiheid. Bij perfectionisme is niet beginnen soms veiliger dan ontdekken dat iets niet perfect lukt.
Kan perfectionisme leiden tot thuiszitten?
Ja. Wanneer de druk om te presteren voortdurend aanwezig is, kunnen jongeren school steeds meer gaan vermijden.
Lees ook
Faalangst bij kinderen en jongeren: signalen, oorzaken en wat je kunt doen
Cognitieve faalangst bij jongeren
Sociale faalangst bij jongeren
10 beste hulpmiddelen voor jongeren met faalangst die thuiszitten