De 10 beste boeken over autisme voor tieners en hun ouders
Dit artikel bevat affiliate links. Wanneer je via een van deze links iets koopt, ontvang ik mogelijk een kleine commissie. Jij betaalt hiervoor niets extra. Ik heb niet ieder boek uit deze lijst volledig gelezen. De selectie is gemaakt op basis van de inhoud, doelgroep, deskundige bronnen en ervaringen van lezers.
Misschien weet je pas sinds kort dat je kind autisme heeft. Misschien is de diagnose al langer bekend, maar merk je dat de puberteit nieuwe vragen en moeilijkheden met zich meebrengt.
Je wilt begrijpen wat er in je kind omgaat. Waarom school zoveel energie kost. Waarom een kleine verandering soms een grote reactie veroorzaakt. Of waarom je kind thuis volledig instort, terwijl op school nauwelijks iets lijkt op te vallen.
Ook je tiener kan behoefte hebben aan uitleg en herkenning. Niet alleen aan iemand die vertelt wat autisme is, maar aan verhalen en voorbeelden waarin je kind zichzelf herkent.
Een goed boek verandert niet ineens alles. Het kan wel woorden geven aan gevoelens die moeilijk uit te leggen zijn. Het kan een gesprek openen, een misverstand kleiner maken of ervoor zorgen dat je kind zich minder alleen voelt.
In deze lijst vind je tien boeken over autisme: voor tieners, ouders en boeken die je eventueel samen kunt lezen.
Waarom een boek over autisme kan helpen
Autisme ziet er niet bij iedereen hetzelfde uit. De ene jongere raakt snel overprikkeld, terwijl een andere jongere vooral moeite heeft met veranderingen, sociale verwachtingen of het herkennen van eigen emoties.
Daarom bestaat er ook niet één boek dat bij iedere tiener past.
Voor sommige jongeren is herkenning belangrijker dan uitleg. Het kan opluchten om te lezen dat iemand anders ook uitgeput raakt van sociale situaties, gesprekken vooraf oefent of pas thuis merkt hoeveel spanning zich gedurende de dag heeft opgebouwd.
Voor ouders kan een boek helpen om verder te kijken dan het gedrag dat aan de buitenkant zichtbaar is. Een boze reactie kan bijvoorbeeld voortkomen uit overprikkeling, onduidelijkheid, spanning of het gevoel de controle kwijt te raken.
Het doel is niet om ieder gedrag vanuit autisme te verklaren. Het doel is om beter te begrijpen wat jouw kind nodig heeft.
Begrijpen begint soms met lezen. Niet met nóg meer uitleggen.
De beste boeken voor tieners met autisme
1. Maar je ziet er helemaal niet autistisch uit — Bianca Toeps
Bianca Toeps schrijft open, direct en met humor over haar eigen leven met autisme. Ze bespreekt onder andere sociale verwachtingen, overprikkeling, communicatie en de vooroordelen die nog steeds over autisme bestaan.
Het boek voelt niet als een zwaar studieboek. Juist de persoonlijke en toegankelijke schrijfstijl maakt het geschikt voor oudere tieners en jongvolwassenen die zichzelf beter willen begrijpen.
Ook voor ouders kan het boek waardevol zijn. Je krijgt namelijk niet alleen uitleg over kenmerken van autisme, maar vooral een beeld van hoe bepaalde situaties van binnenuit kunnen worden ervaren.
Geschikt voor: oudere tieners en jongvolwassenen die behoefte hebben aan herkenning en een persoonlijk verhaal.
Minder geschikt voor: jonge tieners die moeite hebben met langere teksten of behoefte hebben aan zeer concrete oefeningen.
2. Vind je eigen weg met jouw autisme — Suzanne Agterberg-Rouwhorst
Dit boek helpt jongeren om niet alleen meer over autisme in het algemeen te leren, maar vooral om hun eigen autisme te begrijpen.
Welke situaties kosten veel energie? Waar ben je gevoelig voor? Wat helpt wanneer spanning oploopt? En hoe kun je uitleggen wat jij nodig hebt?
De taal is begrijpelijk zonder kinderachtig te worden. Daardoor kan het boek goed aansluiten bij jongeren in de bovenbouw van de basisschool en het voortgezet onderwijs.
Het boek kan zelfstandig worden gelezen, maar ook samen met een ouder, begeleider of hulpverlener worden gebruikt.
Geschikt voor: jongeren die meer inzicht willen krijgen in hun eigen signalen, behoeften en sterke kanten.
Extra fijn omdat: het niet alleen vertelt wat autisme is, maar de jongere helpt ontdekken hoe autisme er persoonlijk uitziet.
3. Lifehacks voor meiden met autisme — Els Blijd-Hoogewys, Marleen Bezemer en Audrey Mol
Autisme wordt bij meisjes nog regelmatig later herkend. Sommige meiden zijn goed geworden in het aanpassen aan hun omgeving, kopiëren sociaal gedrag of houden de spanning de hele dag binnen.
In Lifehacks voor meiden met autisme worden herkenbare situaties uit het dagelijks leven besproken. Denk aan school, vriendschappen, emoties, overprikkeling, zelfbeeld en de puberteit.
Het boek geeft informatie, praktische tips en eenvoudige oefeningen. Daardoor is het geen boek dat alleen uitlegt, maar ook een boek waarmee een meisje daadwerkelijk aan de slag kan.
Geschikt voor: meiden met autisme van ongeveer 8 tot 18 jaar.
Extra waardevol voor: meisjes die zich niet herkennen in de bekende, vaak meer op jongens gerichte voorbeelden van autisme.
4. Zelfregulatie bij jongeren met autisme — Jeroen Bartels
Veel jongeren met autisme hebben moeite om oplopende spanning op tijd te herkennen. De boosheid of frustratie lijkt dan plotseling te ontstaan, terwijl er vaak al veel langer spanning is opgebouwd.
Dit boek legt uit wat de relatie kan zijn tussen autisme, de puberteit, boosheid, onrecht en frustratie. Daarnaast bevat het praktische oefeningen waarmee jongeren hun eigen spanning beter leren herkennen.
Er is ook aandacht voor ouders en hulpverleners. Daardoor kun je het boek gebruiken om samen te onderzoeken wat er vóór een uitbarsting, shutdown of terugtrekreactie gebeurt.
Het is wel belangrijk om te weten dat dit echt een werkboek is. Het vraagt meer actieve inzet dan een boek met alleen verhalen of uitleg.
Geschikt voor: jongeren die regelmatig vastlopen door boosheid, frustratie of het gevoel dat iets oneerlijk is.
Bij voorkeur gebruiken: samen met een ouder, begeleider of hulpverlener wanneer je kind moeite heeft om zelfstandig met werkboeken te werken.
5. Oh, hoort dat zo? — Lisette Grootendorst
Sociale situaties zitten vol ongeschreven regels. Wanneer groet je iemand? Hoe weet je of iemand een grap maakt? Wanneer praat je te lang over een onderwerp? En wat wordt er van je verwacht tijdens een gesprek?
Voor jongeren met autisme zijn dit soort sociale verwachtingen niet altijd vanzelfsprekend.
Oh, hoort dat zo? combineert informatie, ervaringsverhalen, werkbladen en praktische tips. Verschillende onderwerpen uit het dagelijks leven worden op een concrete manier besproken.
Het boek probeert een jongere niet simpelweg te leren zich “normaler” te gedragen. Het helpt vooral om sociale situaties beter te begrijpen en bewust te kunnen kiezen wat wel en niet werkt.
Geschikt voor: jongeren die regelmatig onzeker zijn over sociale situaties of achteraf blijven piekeren over wat er gebeurde.
Extra praktisch omdat: het boek uitleg combineert met voorbeelden en opdrachten.
Boeken over autisme voor ouders
6. Dit is autisme — Colette de Bruin
In Dit is autisme wordt uitgelegd hoe informatieverwerking bij autisme kan werken en hoe gedrag daaruit kan ontstaan.
Het boek helpt je om verder te kijken dan wat je aan de buitenkant ziet. Waarom komt informatie soms niet goed binnen? Waarom kan een onverwachte verandering zoveel spanning oproepen? En waarom lukt iets de ene dag wel, maar de volgende dag niet?
De uitleg wordt gekoppeld aan praktische voorbeelden. Daardoor is het boek vooral geschikt voor ouders die niet alleen tips willen, maar ook willen begrijpen waarom bepaalde ondersteuning kan helpen.
Het is wat inhoudelijker dan sommige andere boeken uit deze lijst. Je hoeft het daarom niet in één keer uit te lezen. Je kunt ook beginnen bij de hoofdstukken die op dat moment bij jullie situatie passen.
Geschikt voor: ouders die behoefte hebben aan diepgaandere uitleg over informatieverwerking en gedrag.
Houd rekening met: het boek sluit aan bij de Geef me de 5-methodiek. Bekijk altijd kritisch welke onderdelen bij jouw kind passen.
7. Over pubers met autisme — Eva Van der Linden
De puberteit is voor vrijwel iedere jongere een verwarrende periode. Het lichaam verandert, emoties worden sterker, sociale relaties worden ingewikkelder en de verwachtingen op school nemen toe.
Voor een jongere met autisme kunnen al deze veranderingen extra belastend zijn.
Eva Van der Linden verzamelde voor dit boek verhalen van verschillende ouders van pubers met autisme. Hierdoor lees je geen afstandelijke theorie, maar herkenbare ervaringen uit gezinnen.
Het boek biedt informatie en tips, maar vooral veel herkenning. Je merkt als ouder dat je niet de enige bent die soms niet weet wat de juiste aanpak is.
Geschikt voor: ouders die midden in de puberteit van hun kind zitten en behoefte hebben aan herkenning en praktische inzichten.
Extra waardevol omdat: verschillende gezinssituaties en ervaringen aan bod komen.
8. Pittige pubers — Theo Compernolle
Dit boek gaat niet uitsluitend over autisme, maar over de opvoeding van pubers met onder andere autisme en ADHD.
Tijdens de puberteit nemen de eisen toe. Jongeren moeten meer plannen, zelfstandig werken, keuzes maken en omgaan met sociale druk. Juist op deze gebieden kunnen jongeren met autisme vastlopen.
Het boek geeft ouders uitleg over het puberbrein, communicatie, motivatie en het omgaan met lastig of onbegrepen gedrag.
Het kan helpen om minder vanuit strijd en meer vanuit ontwikkeling te kijken. Tegelijkertijd blijft het belangrijk om niet ieder probleem af te doen als “typisch pubergedrag”, zeker niet wanneer een kind structureel overvraagd of overprikkeld raakt.
Geschikt voor:ouders die moeite hebben met communicatie, motivatie en terugkerende conflicten met hun puber.
Goed om te weten: het boek gaat ook over andere leer- en ontwikkelingsproblemen en is dus niet volledig op autisme gericht.
9. Wat jij ziet en wat ik voel — Kathy Hoopmann
Dit is geen uitgebreid studieboek, maar een toegankelijk en visueel boek. Aan de hand van dierenfoto’s en korte teksten worden kenmerken en ervaringen beschreven die bij autisme kunnen voorkomen.
Het boek maakt zichtbaar dat wat iemand aan de buitenkant ziet, niet altijd overeenkomt met wat iemand vanbinnen ervaart.
Een jongere die stil wordt, kan bijvoorbeeld volledig overprikkeld zijn. Een kind dat niet reageert, kan tijd nodig hebben om informatie te verwerken. En iemand die afstandelijk overkomt, kan ondertussen juist heel veel voelen.
Door de korte teksten en beelden is dit boek ook geschikt voor mensen die niet graag lange informatieve boeken lezen.
Geschikt voor: ouders, familieleden, klasgenoten en jongeren die op een laagdrempelige manier meer begrip willen krijgen.
Ook fijn om: samen te bekijken en vanuit een foto of tekst een gesprek te beginnen.
10. Anders gaat ook — Elise Cordaro
Elise Cordaro ontdekte als volwassene dat ze autisme en ADHD heeft. In dit boek schrijft ze openhartig over haar dagelijks leven en de strategieën die ze ontwikkelde voor situaties die anderen vaak vanzelfsprekend vinden.
Ze schrijft onder andere over studeren, werken, boodschappen doen, het huishouden en sociaal contact.
Hoewel het boek niet specifiek over het opvoeden van een tiener gaat, kan het ouders veel inzicht geven in de manier waarop alledaagse taken veel energie kunnen kosten.
Het kan ook herkenbaar zijn voor oudere tieners die nadenken over studeren, zelfstandig wonen of werken. Sommige problemen die nu vooral als “niet willen” worden gezien, blijken soms meer te maken te hebben met overbelasting, planning of onduidelijke verwachtingen.
Geschikt voor: ouders en oudere tieners die autisme van binnenuit willen begrijpen.
Extra passend voor: jongeren die naast autisme ook ADHD hebben of zich herkennen in problemen met plannen, energie en dagelijkse taken.
Sommige boeken zijn voor je kind. Sommige zijn voor jou. De beste openen een gesprek tussen jullie allebei.
Welk boek past het beste bij jouw tiener?
Het beste boek is niet automatisch het boek met de meeste informatie. Het moet aansluiten bij de leeftijd, interesses, leesvaardigheid en hulpvraag van je kind.
Kies bijvoorbeeld voor:
Herkenning en persoonlijke verhalen:Maar je ziet er helemaal niet autistisch uit.
Inzicht in het eigen autisme:Vind je eigen weg met jouw autisme.
Specifiek voor meisjes:Lifehacks voor meiden met autisme.
Boosheid en frustratie:Zelfregulatie bij jongeren met autisme.
Sociale situaties begrijpen:Oh, hoort dat zo?
Meer uitleg voor ouders:Dit is autisme.
Herkenning tijdens de puberteit:Over pubers met autisme.
Toegankelijke visuele uitleg:Wat jij ziet en wat ik voel.
Laat je kind waar mogelijk zelf meekiezen. Een boek dat door een ouder wordt klaargelegd met de boodschap dat een kind hiervan moet leren, kan snel als kritiek voelen.
Je kunt beter zeggen:
“Ik kwam dit boek tegen en moest aan sommige situaties denken die jij weleens beschrijft. Je hoeft er niets mee, maar je mag kijken of je er iets aan hebt.”
Respecteer het ook wanneer je kind het boek niet wil lezen. Misschien past het onderwerp nu niet, is de tekst te moeilijk of voelt je kind zich niet herkend door de voorbeelden.
Wat als je tiener niet van lezen houdt?
Niet iedere tiener heeft behoefte aan een volledig boek. Zeker wanneer je kind moe, overprikkeld of vastgelopen is, kunnen lange teksten te veel vragen.
Je kunt dan:
samen alleen een relevant hoofdstuk lezen;
een werkboek gebruiken met korte oefeningen;
een luisterboek proberen;
afbeeldingen of tekstkaarten gebruiken;
het boek eerst zelf lezen en één inzicht bespreken;
je kind zelf laten bepalen wanneer het boek wordt bekeken.
Een boek hoeft niet van begin tot eind gelezen te worden om waardevol te zijn.
Boeken over autisme en thuiszitten
Een boek over autisme kan helpen om bepaalde reacties en behoeften beter te begrijpen. Maar thuiszitten ontstaat meestal niet door één oorzaak.
Vaak is er sprake van een combinatie van factoren, zoals:
langdurige overprikkeling;
sociale spanning of pesten;
prestatiedruk;
angst of somberheid;
onvoldoende passende ondersteuning;
steeds hogere eisen op school;
een omgeving die vooral kijkt naar gedrag;
te weinig ruimte om te herstellen.
Een boek kan inzicht geven, maar vervangt geen passende ondersteuning. Zeker wanneer je kind volledig is vastgelopen, is het belangrijk dat er niet alleen wordt gekeken hoe je kind zo snel mogelijk terug naar school kan.
De eerste vraag moet zijn:
Waardoor is school op dit moment niet meer haalbaar en wat heeft deze jongere nodig om zich weer veilig en stabiel te voelen?
Een boek is een opening, geen eindpunt
Geen enkel boek neemt alle moeilijkheden weg of geeft antwoord op iedere vraag. Autisme is bovendien voor iedereen anders.
Een boek dat voor de ene tiener enorm veel herkenning geeft, kan voor een andere jongere juist te algemeen, te druk of te kinderachtig voelen.
Begin daarom met één boek dat aansluit bij waar jij of je kind nu tegenaan loopt. Lees het samen of apart. Maak er geen verplicht leerproject van en verwacht niet dat je tiener na het lezen ineens alles kan uitleggen.
Soms blijft er maar één zin hangen.
Maar juist die ene zin kan het begin zijn van meer begrip.
Zoek je naast boeken ook praktische ondersteuning? Lees dan verder in De 10 beste hulpmiddelen voor jongeren met autisme die thuiszitten.